FYLGJUR Wilderness First Aid & Survival

Moeras, Toonoja Metsaon, Pämumaa, Estland
donderdag 12 november 2015

Tekening Christo Motz, blokhut Toonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, Estland
Vanuit Tallinn nam ik vrijdag 6 november de Luxexpress naar Pärnu, nog geen twee uur rijden zuidwestwaarts. Op het busstation wacht m'n makker Kristjan, militair SERE-instructeur, me op. Pärnu schijnt in de zomer een geliefde badplaats te zijn, momenteel oogt alles grauw en grijs door de bewolking en het korter worden van de dagen. Ruim veertig kilometer oostwaarts leeft Kristjan met zijn vrouw en twee kinderen op een afgelegen boerderij in het bos en aan de rand van een uitgestrekt moeras. Zijn buurman Mart woont iets verderop en laat een snoek zien, die hij net in de rivier gevangen heeft.

Geschied-en-is
Het leven in dit gebied is niet eenvoudig, velen leven in materiële armoede. Mijn reizen door de Balten en Midden-Europa maken mij bewust van de barre omstandigheden waaronder men moet zien te overleven. Eeuwenlang zijn de mensen hier onderdrukt door de Russen. In 1919 werd in Estland (en de overige Baltische landen) een onafhankelijke republiek uitgeroepen die standhield tot 1939. Met het Molotov-Ribbentrop Pact tussen de Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland in 1939 walsten de Sovjet legers over de Baltische landen heen, werd de helft van van Polen veroverd, werd Bessarabië in Roemenië binnengevallen en startte de winteroorlog tegen Finland. Van 1941-1944 vond de nazi-uitroeiingspolitiek plaats, daarna volgde opnieuw de rode terreur van de Sovjets, tot men in 1991 eindelijk het juk van de communisten kon afschudden.

Gemeenschap
Tijdens de eerste republiek leefden in deze gemeenschap ruim vierhonderd mensen, er was een bibliotheek, een school en een klein ziekenhuis. Rond 1947 werden ruim twintigduizend boeren en hun gezinnen door de Russen gedeporteerd naar Siberië. Momenteel leven hier nog vierentwintig mensen.
Het merendeel van de Esten woont inmiddels in de stad, toch is er een tendens zichtbaar van jonge gezinnen die terugkeren naar het platteland, waarbij zij hun eigen voedsel verbouwen en zelfvoorziening nastreven. 

Moeras
Het regent hard wanneer Kristjan en ik op zondag de boerderij verlaten. De herdershond kwispelt vrolijk en rent vooruit. Er staat een venijnige wind, de lucht is grauw en de temperatuur schommelt rond de vijf graden boven nul. We zoeken twee korte stammen in het bos, die we gebruiken als polsstok om ons veilig door het moeras te kunnen verplaatsen. Het blijft riskant. Ergens voorbij het moeras van Toonoja Matsaon bevindt zich een blokhut. Bij Kristjan thuis op de kaart hebben we bij benadering de locatie gevonden. De afstand is slechts vier kilometer, we doen er ruim vier uur over. Tegen de tijd dat we de boszoom bereiken zijn m'n handen gevoelloos en is m'n fijne motoriek verdwenen. Nu de hut nog vinden. Overal is er water, zijn er stromen die nauwelijks te doorwaden zijn. We banen ons een weg door het kreupelhout en met de bijl vellen we meerdere bomen om droog de overkant te kunnen bereiken. Met mijn reserve accu/oplader en de smartphone van Kristjan lokaliseren we de blokhut. Voordat de duisternis invalt, bereiken we verkleumd en voldaan onze bestemming. We hakken hout, maken een goed vuur, hangen onze kleding te drogen en staren in de gloed van de brandende haard. Wat een stilte heerst er, zo diep, dat ervaar ik niet vaak. 

Preparatie
Onderweg realiseer ik mij hoe kwetsbaar we zijn. Natuurlijk zijn we fit en in staat om ons door dit terrein te verplaatsen. Ik realiseer me echter terdege dat wanneer een van ons in het moeras weg gezakt zou zijn, dat een grote uitdaging zou opleveren. Ten eerste om de ander er heelhuids uit te krijgen, eenmaal op het droge geselen wind en regen onbarmhartig je lijf. Wanneer je een enkel breekt of ander probleem oploopt, hoe ga je dan verplaatsen? Dat soort vragen zijn essentieel om over na te denken en te zien welke oplossingen je mogelijk kunt bedenken en uitvoeren. Eerlijk gezegd zou ik bij dit probleem niet veel mogelijkheden weten. Het verplaatsen van een onderkoelde, niet-zelfredzame persoon in het moeras is heel zwaar. Ik ben er niet uit. Komende januari of februari zal ik mijn Estse makkers voorstellen om een soortgelijk scenario met elkaar te oefenen.

Woud
In het woud voel ik mij op mijn gemak. Ik heb niet veel nodig. Er is niets dat afleidt. Het gaat om hout hakken, eten bereiden, kleding drogen, fijn handwerk, zoals het snijden van een houten kom of lepel. Bij het schijnsel van een kaars of lamp kan ik schrijven en lezen. De herdershond vermaakt zich goed en eist dat ik hem voortdurend een stuk hout toewerp. Tot vervelens toe. Al spelenderwijs leer ik veel van Kristjan, dit gebied is zijn natuurlijke habitat, hij vertelt over de dieren die hier leven, de poep die we vinden, de planten die er groeien en de vaardigheden die je hier nodig hebt om überhaupt te kunnen (over-) leven. 
Toonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, EstlandKristjan in moerasgebied Pämumaa, EstlandChristo met herdershond in moerasgebied Pämumaa, EstlandDrogen van t schoeiselBlokhut Toonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, EstlandBlokhut Toonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, EstlandVerlaten boerderij, Toonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, EstlandToonoja Metsaon, moerasgebied Pämumaa, EstlandBereiding van het ontbijtKristjan maakt een lepelOutdoor cooking met KristjanBon appetitKristjan in blokhutChristo in blokhutBoerenverledenOnderwegBeversporenBeverdamMagische sfeerTerritoriumdrift: verzameling dierenuitwerpselen
Herinnering 
In de stilte van de natuur is er tijd en ruimte om te mijmeren, de atmosfeer tot me door te laten dringen.
In het fotoboek 'Wolfskinder' van Claudia Heinermann, beschrijft zij de verhalen van Duitse weeskinderen die in 1944 Oost-Pruisen probeerden te ontvluchten, nadat de Russen verkrachtend en brandschattend hun weg naar Berlijn voortzetten. In het vooroorlogse Pruisen leefden deze kinderen met hun families zonder uitzondering een idyllisch bestaan op het platteland en genoten van de overvloed en schoonheid van de natuur. Door de oorlog zou alles voorgoed veranderen. Na vele omzwervingen en oneindig lijden vonden enkele overlevenden hun toevlucht in Litouwen. Feitelijk zijn deze verhalen exemplarisch voor de enorme mensenmassa's die in de recente geschiedenis vermalen zijn tussen twee botsende ideologieën. Qua verschrikking deden ze in ieder geval niet voor elkaar onder.
Restanten van boerderij, bewoners door Russen naar Siberië verbannen Moerasgebied Pämumaa, EstlandDe boerderij van Kristjan en zijn gezin


Terug naar het blogarchief