FYLGJUR Wilderness First Aid & Survival

Koude en overleving: 'Hoe de kou het hart verwarmt'
zaterdag 27 februari 2016

Blootvoetse vissers op t eiland St. Kilda, ten noorden van Ierland rond 1900
Na bijna twee maanden dagelijkse koude training in de Oostzee in Helsinki voel ik de behoefte aan zonnewarmte sterk opkomen. De dagen worden weer langer en heller. Dagelijks dompelen voornamelijk oudere mannen en vrouwen zich aan het strand van Marianiemi onder in het ijzige water.
Zij doen dat zonder uitzondering om hun gezondheid en weerstand te versterken.

Wintertraining 2016 Helsinki
Zelf-studie
In de nabijheid van de zee kan ik me in alle rust wijden aan zelf-studie en fysieke koude training. Ik heb alle tijd om te contempleren en na te denken waarom ik een groot deel van mijn leven bezig ben met deze materie en waarom ik dit überhaupt doe.

Momenteel bestudeer ik 'Inspannings- en sportfysiologie' van Jack H. Wilmore, PhD, e.a., Tweede, herziene druk, Reed Business Education, Maarsen, 2014, ISBN 978 90 352 3103 0
Oorspronkelijke uitgave: ' Physiology of Sports and Excercise, USA.

Koude en overleving 
Voor mij staat de relatie tussen koude en overleving nu centraal. Waar ligt de bandbreedte om kou nog te kunnen hanteren?
Hoe kun je je überhaupt voorbereiden op plotselinge onderdompeling in koud water? Welke praktische handvatten kan ik aanreiken aan alpiene klimmers, Life Guards, brandweermensen, militairen, (para-)medici en overlevingsinstructeurs? Op welke wijze kan koude blootstelling ingezet worden om algehele alertheid en het bewust-zijn te versterken? Die vragen staan mij helder voor ogen. Ik ben er niet uit, ik onderzoek, met name door mezelf bloot te stellen, te ervaren en mijn expertise te delen met diegenen die geïnteresseerd zijn.

Zelfredzaamheid
Structureel ongemak zijn veel mensen in onze welvaartsstaat nauwelijks nog gewend, toch is het kunnen hanteren van tegenslag en weerstand een belangrijk ijkpunt en basale voorwaarde voor een zelfredzame levenshouding. Nog maar honderd jaar geleden voeren vissers bij nacht en ontij uit op houten schepen, met alle risico's van dien. Boeren werkten op het land met een paard voor de ploeg, bosbouwers gebruikten bijl en boomzaag. De mentale weerbaarheid en het fysieke uithoudingsvermogen van onze voorouders werd voortdurend op de proef gesteld. Sinds mensenheugenis maken we deel uit van een eeuwige cyclus.
In deze blog ga ik dieper in op mijn ontdekkingstocht.
IJszwemmen HelsinkiKoude training Helsinki
Bruno Mertens en Tidorp
Op mijn negenentwintigste werkte ik een jaar als leraar Nederlands en geschiedenis op de bovenbouw van de Vrije School in Rotterdam. Mijn zoon Jeroen was toen drie en nam ik overal mee naar toe. Via de eigenaar van de natuurvoedingswinkel Zonnemaire aan de Middelandstraat in Rotterdam leerde ik Bruno Mertens kennen, die daar regelmatig zijn kiemen en gedroogde appeltjes kwam verkopen. 

Bruno was beeldend kunstenaar en architect, die de boeddhistische woon-en werkgemeenschap Tidorp leidde, gelegen aan de Hoge Zoom op de grens tussen Burgh-Haamstede en Renesse. Feitelijk een prachtige boomgaard, omgetoverd tot een hobbit-achtige omgeving met een grote zandstenen dome, een kleine meditatiecel, een werkplaats met grasdak en een vijver. Kortom een groene oase, waar meerdere woonwagens her en der verscholen stonden. In die periode woonden er een paar mensen, waaronder zijn Zwitserse vrouw Susan Burki, ook beeldend kunstenaar. In Tidorp onderrichtte Bruno mij in de Vipassana meditatie. In alle vroegte renden we naar de zee om daar naakt te zwemmen, dan terug en een uur meditatie. Vervolgens aan het werk: fruit plukken, terreinonderhoud, koken voor de ploeg en corvee diensten uitvoeren. In ruil voor kost en inwoning.

Meditatie
In de maanden die ik er woonde en werkte, heb ik ook een keer veertien dagen aaneengesloten gevast en gemediteerd in de dome en twee dagen in de kleine meditatiecel doorgebracht.
De koepelvormige dome had bovenin een ronde opening met een glazen plaat waardoor de hemel zichtbaar was. Binnen hoorde je alleen het gefluit van de talrijke vogels.
’s Ochtends om 0600 goot ik eerst een paar emmers koud water over mijn lijf om vervolgens vanaf 0700 een uur te gaan zitten, gevolgd door een uur loopmeditatie, een uur zitmeditatie, een uur lopen, afwisselend de hele dag door. Om 2200 kwam Bruno langs om een stuk fruit te geven en eventuele vragen te beantwoorden. Om 2300 ging ik slapen en om 0600 stond ik weer op. Twee weken lang. Een heel intense ervaring.

Levenswijze
Bruno stond een Spartaanse levensstijl voor, in zijn ogen was ambachtelijke arbeid een teken van hoogste intelligentie. Meditatie was arbeid en arbeid meditatie. Ook had hij zich door het dagelijkse zwemmen in de zee genezen van ernstige reuma. Koude blootstelling was voor hem essentieel om het bewustzijn helder te krijgen. Soldaten die mediteren waren volgens hem onverslaanbaar, omdat daarmee de angst voor de dood overstegen wordt.  
Die levens- en zienswijze heeft mij verregaand beïnvloed en ik denk nog regelmatig aan hem.
In 1994 
emigreerde Bruno op zijn 79-ste naar Keri Keri in Nieuw-Zeeland, waar hij een soortgelijk project startte onder de naam Titao. Daar heb ik hem naderhand nog drie keer ontmoet, waarvan twee keer samen met mijn zoon. Op 10 april 2010 stierf hij op 96-jarige leeftijd. Zijn vrouw Susan Burki was in 2003 overleden.

Archeon
Van 1994-1996 werkte ik als bronstijdboer in het archeologisch themapark Archeon in Alphen a/d Rijn onder leiding van prehistorisch bouwmeester Hans de Haas. Na het faillissement van Archeon in 1996, wist ik zeker dat ik verder zou gaan met primitieve technologie en overlevingsvaardigheden. In 1998 kreeg FYLGJUR beetje bij beetje vorm en inhoud.

WMA
Via mijn contacten bij het OMCGD (het huidige IDGO) op de Korporaal van Oudheusden kazerne in Hilversum was ik in de zomer van 1998 in contact gekomen met het BHV-bedrijf Ricas in Ede (overgenomen door G4S) en kreeg ik de kans deel te nemen aan een tien-daagse pilot-opleiding tot eerste hulp instructeur van het Oranje Kruis. In het najaar van 1999 volgde ik een Wilderness Advanced First Aid training bij Wilderness Medical Associates in België. In februari 2000 nam ik bij WMA in Rhinelander, Wisconsin, USA, deel aan een zesweekse opleiding tot Wilderness-EMT. In oktober 2000 reisde ik naar Bozeman, Montana, USA, voor de Instructor Training course van WMA. Daarna trok ik te voet met twee mede-cursisten LeAnne, een emergency nurse uit Atlanta en Scott een ambulance paramedic uit Ontario nog enige tijd door de besneeuwde Rocky Mountains.

FYLGJUR
In april 2000 startte ik officieel met FYLGJUR met de inschrijving bij de KvK in Rotterdam. Van mijn expertise in overlevingsvraagstukken zou ik mijn professie maken. In eerste instantie begon ik met het organiseren en geven van basale eerste hulp cursussen en van lieverlee werden die trainingen steeds specifieker en gespecialiseerder. Mede dankzij de ondersteuning die ik als burger op allerlei niveau's binnen Defensie kreeg om mijn expertise al spelenderwijs te vergroten.

Extreme subarctic
In februari 2002 nam ik tamelijk onvoorbereid deel aan de extreme subarctic course van de Swedish Survival Guild in Lannavaara in Noord-Zweden op de grens met Finland.
Op mijn verzoek was mij essentiële informatie onthouden, omdat ik die ervaring hoe dan ook wilde meemaken. Ik liet mij volledig verrassen. 
Net voor het vertrek uit het hotel in Lannavaara kreeg ik te horen dat we een hele week geen eten zouden krijgen bij temperaturen van gemiddeld -25 graden Celsius en dat we ons als team voortdurend op geprepareerde skies zouden verplaatsen in het ijzig besneeuwde en verlaten landschap. Dat was letterlijk mijn vuurdoop. Kou, uitputting en innerlijke weerstand streden om voorrang, tegelijkertijd was er de onderlinge steun en kameraadschap van m'n Zweedse tochtgenoten.

Prof Hein Daanen
Voordien was ik bij professor Hein Daanen, thermofysioloog bij TNO in Soesterberg op bezoek geweest om de effecten van onderkoeling te bespreken en de mogelijkheid om lichaamswarmte te conserveren en van binnenuit op te wekken. In die periode had hij ook enkele wetenschappelijke experimenten gedaan met Wim Hof. Onze wegen zouden elkaar jaren later kruisen.

Koude trainingen
Overleven in de kou als onderzoeksgebied heeft mij sindsdien niet meer losgelaten.
Daarna heb ik nog verscheidene malen meegedaan met koud weer trainingen, ondermeer met het Zweedse leger in Ånn tegen de Noorse grens en met de Swedish Survival Guild in Midden-Zweden.

NKBV
Mijn werkzaamheden voor de Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging werden aangejaagd door de eerste hulp training op hoogte die ik in mei 2004 onverwacht kon geven aan een grote groep toerleiders van de NKBV rond de Piz Bernina in Zwitserland. Samen met de Nederlandse berggidsen Martijn Schell, Robert Steenmeijer en de Oostenrijker Wolfgang Hackle heb ik in de jaren daarna meerdere scenario-trainingen voor toerleiders en alpine instructeurs op locatie in de Alpen landen georganiseerd. De extreme condities die daar gelden, zoals: kou, steenslag, hoogteziekte, valgevaar, weersveranderingen, temperatuurdaling, geaccidenteerd terrein, gebrekkige/afwezige noodcommunicatie, hebben mij uitgenodigd om daarover na te denken en praktische oplossingen te bedenken voor complexe medische kwesties die in die omstandigheden kunnen plaatsvinden.

Brandweer
Van 2007 tot 2010 werkte ik als vrijwillig HBT voor de brandweer Rotterdam, Veiligheids Regio Rotterdam-Rijnmond. Als onderdeel van de opleiding Korpszaken in Rotterdam werd ik opgeleid in zwemmend redden, later ook tot strandwacht en behaalde ik mijn Life Guard diploma bij de Reddingsbrigade 's Gravenzande, waar ik nog steeds deel van uitmaak. Om veilig en effectief te kunnen handelen is het voor Life Guards cruciaal om realistisch te oefenen in de zee of op open water. 

NKBV-Medcom
Bijna twee jaar terug was er binnen de medische commissie van de Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging ophef over de beklimming van de Kilimanjaro door een groep ongetrainde mensen (in korte broek en ontbloot bovenlijf) onder leiding van Wim Hof. Dat werd door verschillende artsen uit de commissie als onverantwoordelijk bestempeld. Er werd een link doorgestuurd van zijn activiteiten. Een half uur later had ik mij aangemeld voor het eerste trainingsweekend dat op 28 maart 2014 startte. De tweede bijeenkomst werd op 13  september gehouden. De instructeursopleiding vond plaats in Polen van 6 t/m 14 februari 2015.

Wim Hof 
In mijn leven heb ik vele leraren ontmoet, één daarvan is Wim Hof, die mij geleerd heeft de kou met open ogen en een warm hart te omarmen. 
Niet wetende waar ik aan begon, ontdekte ik onmiddelijk de waarde van deze trainingsmethodiek om mijn fysieke en mentale weerbaarheid te vergroten. Bovendien kwam ik in contact met een bijzondere groep mensen die ieder om zijn/haar eigen reden deelnam. Meerdere mensen bleken chronische ziektebeelden te presenteren, variërend van kanker tot astma, reuma en Lyme. Dat koude trainings proces ben ik samen met hen aangegaan en op zaterdag 25 april 2015 ontvingen wij allen het instructeurscertificaat uit handen van Wim Hof.  
Wintertraining 2015 PolenWintertraining 2015 Polen
SERE-A
Via mijn internationale netwerk van overlevingsinstructeurs ben ik sinds vorig jaar betrokken bij de SERE-A instructeursopleiding in Estland. De wintersurvivaltraining die voor dit weekend gepland stond, is helaas uitgesteld naar het eind van het jaar. Eenvoudig omdat er geen sneeuw ligt en het niet vriest. Hoe dan ook is deze opleiding een mogelijkheid om verschillende aspecten van overleving te combineren met het vergroten van de mentale weerbaarheid in de kou. Bij lage temperaturen reageert het lichaam en het brein anders, trager. Het is oncomfortabel en als je niet alert bent, kun je jezelf of een ander verwonden en/of ziek worden en dan ben je verder van huis.
SERE A Instructeurs training 08-10 Januari 2016, Estland
Systema
In Helsinki train ik wekelijks drie keer per week twee uur systema bij Tapio Koistinen. Systema vind ik een intelligente gevechtsdiscipline, waarbij zachtheid en flexibiliteit in beweging afgewisseld wordt met harde, meedogenloze stoten en trappen. Dat doet wel iets met het energetisch lichaam, het is jammer dat veel uitingsvormen louter en alleen focussen op de militaristische kant ervan. Het is een integrale methodiek die zowel ontspanning, als krachtsopbouw, shiatsu en gevechtstechnieken combineert op basis van ademhaling en absorptie van geweld tegen het lichaam. Vanuit deze achtergrond combineer ik systema met ijszwemmen en trailrunnen.
Systema-instructor Taipio Koisitinen 
Tummo
Of ijszwemmen nou echt gezond en heilzaam is, kan ik niet zeggen. Dat weet ik niet.
Wat ik ervaar, is dat regelmatige blootstelling aan kou een grote innerlijke hitte vrijmaakt. Die maakt me extatisch en creëert de mogelijkheid om steeds iets verder te gaan. Stoffen als adrenaline en noradrenaline komen in grote hoeveelheden vrij. Ook ervaar ik soms moeheid, dat kan er mee te maken hebben dat de aanmaak van cortisol in de bijnierschors teveel opgejaagd wordt en wellicht ook uitgeput raakt.
Vanuit de Tibetaans boeddhistische traditie is de tummo geen lichtzinnig experiment. Na jaren van intensieve meditatie leren de monniken hun innerlijke hitte activeren, maar dan als neven-effect en niet als doel op zich. 

Tok Sen
Gisteren heb ik voor het eerst een behandeling in Tok Sen ondergaan van een acupuncturist die hier in Helsinki woont en werkt. In Tok Sen wordt  gewerkt met een houten hamertje en houten staafjes, voorzichtig en ritmisch wordt er gewerkt op de meridianen en drukpunten van het lichaam, net als bij Shiatsu, maar daar gebeurt het met duim-, handpalm- en/of elleboogdruk. Het resoneert en vibreert door het hele orgaanstelsel.  De buik wordt in de complementaire geneeskunde gezien als het emotionele brein, enige voorzichtigheid met het stoten in de buik zoals bij Systema gebruikelijk is, is dus wel op zijn plaats of in ieder geval van belang om te weten. Regelmatige blootstelling aan kou beïnvloedt het lichaam intens, de kou kan mogelijk opgeslagen worden in het bottenstelsel. Om te voorkomen dat het systeem verhardt, is het essentieel om warmte, beweging en zachtheid te stimuleren. In ieder geval ga ik na het wak zwemmen meestal de sauna in en ben ik recent weer begonnen met het uitwisselen van shiatsu-massages.

Avanto
Het ijszwemmen in Finland is wijdverspreid en wordt door tenminste honderdduizend Finnen beoefend. Die alledaagsheid vind ik inspirerend en daarin zoek ik voor mijzelf de verbinding en mogelijkheid om verder te leren. In de kou leer je elkaar wezenlijk kennen en kom je je eigen existentiële angsten tegen. Koude verbroedert, de kou verwarmt het hart.
Avanto zwemcompetitie Kangasala 20 februari 2016
Over-het-leven
In essentie gaat mijn zoektocht over-het-leven, op een diepgaand niveau contact maken met m'n gevoel, van mezelf houden, wezenlijk verbinding aangaan met anderen, m'n eigen angsten onderkennen en bij m'n gevoel blijven. Het antwoord ligt in mijn eigen proces en ontwikkeling. Moet ik van mezelf voortdurend overleven of wil ik eenvoudig leven, genieten van datgene wat op mijn weg komt? Ooit zei een vriendin tegen me: "Je bent wel bereid een brandend huis in te gaan, maar het verschroeiend hete vuur van de liefde laat je niet toe". Dat waren ware woorden, die nog lang doorklonken. Kou representeert voor mij intensiteit, verstilling en all-eenheid. Hitte daarentegen is hels, warmbloedig en gepassioneerd, verschillende aspecten die bij mij horen. Strijden hoeft gelukkig niet meer, maar nieuwe uitdagingen aangaan des te meer, omdat het me inspireert en enthousiasmeert.

 

 


Terug naar het blogarchief