FYLGJUR Wilderness First Aid & Survival

Bushcraft-festival 12-14 AUG 2016, Gottröra, Zweden
maandag 15 augustus 2016

Bushcraft-festival Gottröra, Zweden
Samen met m'n makker Magnus de Besche vertrok ik afgelopen vrijdag voor dag en dauw vanuit Stockholm naar Gottröra, gelegen onder de rook van het vliegveld Arlanda-Stockholm, waar onder leiding van Jonas Landolsi de eerste versie van dit drie-daagse Bushcraft-festival plaatsvond. Samen met een team van collega-overlevings-instructeurs legde Magnus de laatste hand aan de voorbereidingen, terwijl ik begroet werd door m'n vrienden Per Mikael Äkerman en Mattias Norberg, die zich de dag ervoor al geïnstalleerd hadden. Daarna maakte ik het me gemakkelijk onder een berk. In de loop van de middag liep het weiland voor de 12e-eeuwse kerk langzaam vol met standhouders en bezoekers. Het bleek een mooie en inspirerende locatie. 

Bushcraft-festival, Gottröra kyrka, ZwedenSchuur Bushcraft-festival Gottröra, ZwedenUitzicht vanuit de schuurWinkelOverlevings-instructeurs Mattias Norberg en Mikael Äkerman
Bushcraft-festival
De voorbije maanden was er hard gewerkt om het programma en de logistiek rond te krijgen en dat lukte goed.
Een keur van mensen en bedrijven maakten hun opwachting om hun expertise, kennis en vaardigheden te delen. Voor mij was het een heuglijk weerzien met mensen die ik de afgelopen vijftien jaar regelmatig ontmoet heb en/of intensief mee samengewerkt heb, waaronder de nestors van de Zweedse overlevingsgemeenschap: Harry Sepp en Lars Fält. Maar ook mijn makkers, de overlevings-instructeurs: Magnus de Besche, Jonas Marjamaa, Daniel Olsson, Ann-Charlotte Werdin, Henriet Hultin, Per Mikael Äkerman, Mattias Norberg en Tobias Karlsson. Heuglijk was het om de bushcraft-mannen Johan Forsberg en Jonas Landolsi in levende lijve te ontmoeten.

Programma
Het programma vond ik uitdagend en afwisselend. Met name was ik geïnteresseerd in het werken met messen en bijlen, koken op open vuur, sporen lezen en vuur maken. Natuurlijk zouden dit vrij korte en gecomprimeerde workshops zijn, maar op deze manier kon ik mijn bestaande vaardigheden en kennis weer verdiepen en daar ging het me om. 
Op vrijdagmiddag 1600 werd het Bushcraft-festival officieel geopend met twee inleidende praatjes door Johan Landolsi en Per Mikael Äkerman.
De eerste workshop die ik volgde was met Johan Forsberg, een goedlachse kerel die graag zijn expertise deelde. Het veilig kunnen werken met een scherp mes is een basisvoorwaarde om in de wildernis efficiënt een bivak op te zetten of je uitrusting aan te kunnen vullen met materialen uit de omgeving.
Opening Bushcraft-festival Gottröra door Jonas LandolsiProgramma 12 08 2016, Bushcraft-festival Gottröra, ZwedenWorkshop mes-technieken door Johan ForsbergPer Mikael Äkerman
Bivak
Ons bivak hadden we opgezet aan de rand van het bos, ineens hing daar een verzameling van Hennessy-hammocks, makkelijk en snel op te zetten en heel comfortabel om in te slapen. Aangezien ik nogal moe was van de voorbij tocht door Finland, besloot ik al vroeg onder zeil te gaan. Bivakplaats Hennessy-hammocks, Bushcraft-festival Gottröra, ZwedenBivakplaats Hennessy-hammocks, Bushcraft-festival Gottröra, Zweden
Dag 2 Workshops 
Voor mezelf had ik een mooi programma uitgestippeld, ik zou beginnen met het vellen van een boom, daarna het splijten van blokken hout, gevolgd door een workshop Bijltechnieken door Bo Weslien van het familiebedrijf Gränsfors Bruk Sweden. Vervolgens zou ik deelnemen aan de workshop Bushcraft Cooking door Sven Isaksson en de dag afsluiten met een workshop Tracking door de oud-legionair en beroepssoldaat Linus Ovringe.
Bushcraft-festival, dag 2, Gottröra, Zweden
Boomvellen
Onder leiding van meester-timmerman Thomas Haegens startte de workshop in het nabijgelegen bos. Een groepje geïnteresseerden nam deel. Het ging allereerst om het waarborgen van de eigen veiligheid, de verschillende typen uiterst scherp geslepen bijlen, de keuze van de juiste boom, de valrichting, de ondergrond en de bijltechnieken om een boom te vellen. Ruim tweeëntwintig jaar terug werkte ik in het Archeologisch themapark Archeon in Alphen a/d Rijn en leerde ik werken met bijlen, messen, dissels en motorkettingzagen. In de afgelopen jaren heb ik meerdere ongelukken met werktuigen van nabij gezien, zodoende was ik me terdege bewust van de mogelijke risico's.
Workshop Boom vellen door Thomas Haegens met o.a. deze Viking-stijl bijlWorkshop Boom vellen, Bushcraft-festival Gottröra, ZwedenWorkshop Boom vellen, Bushcraft-festival Gottröra, Zweden, ill. Christo Motz, papier, inkt en potloodSleep-/ bevestigingspuntWorkshop Boom vellen met Viking-stijl bijl
Ongeval
In een moment van onoplettendheid ketste de vlijmscherpe viking-stijl bijl weg van de boom richting mijn linkervoet, ik voelde dat de bijl mijn voet raakte, het deed echter geen pijn, ik zag m'n sandaal snel roodkleuren. Ik keek omlaag en knielde om mijn broekspijp omhoog te trekken,  het helderrode bloed gustste hartslaggewijs uit de gapende wond. Fck zei ik en drukte met beide handen gelijk de wond op m'n voet dicht. Ik riep naar de omstanders dat ik mezelf met de bijl in m'n voet had geslagen en dat ze me moesten helpen. Drie van hen spoedden zich naar me toe en wisten er in eerste instantie geen raad mee. Ik bleef verbluffend kalm en gaf direct aanwijzingen wat er moest gebeuren. Ik zei: 'Doe wat ik zeg, anders verbloed ik', dat was duidelijke taal. Een riem werd om mijn enkel op mijn dwingende verzoek heel strak aangetrokken, zodat ik me in een betere positie kon verplaatsen, want ik zat op mijn rechter been. Vervolgens werd een noodverband op de wond geplaatst. Onderwijl belde Thomas de organisatie om hulp en vervolgens de Alarm Centrale voor ambulance-hulpverlening, dat ging perfect. Na ongeveer vijf minuten arriveerde Magnus Gabestad, ik kende hem niet, hij maakte zich bekend als combat-medic en anaesthesie-verpleegkundige en verzocht me om te gaan liggen. Hij plaatste een Combat Application Tourniquet ® (CAT) onder mijn linker knie waardoor de bloeding stond. Ik voelde en zag dat ik in goede handen was en kon me ontspannen.

Bloeding
Het stoppen van een catastrofale of ernstige bloeding is binnen de protocollaire hulpverlening een van de eerste handelingen die je verricht, nadat je je eigen veiligheid en dat van je collega's hebt gewaarborgd. Verbloeden kan afhankelijk van de grootte van de arteriële of veneuze bloeding aan een groot vat binnen enkele minuten of een half uur plaatsvinden. Veel bloed had ik niet verloren, hoogstens 200 ml à 300 ml, omdat ik vrijwel direct de wond bijmezelf dicht drukte, vervolgens werd dat overgenomen door omstanders, waardoor ik me kon richten op het reguleren van mijn ademhaling. Hoe minder stress, hoe groter de overlevingskans, dat is met name van belang wanneer de bloeding nog niet onder controle is gebracht.

Hypovolemische shock
Bloedverlies van meer dan 750 ml leidt al tot shock klasse I, een potentieel levensbedreigende situatie, zeker wanneer het bloedverlies niet tot staan gebracht kan worden.  Uiteindelijk leidt dat tot een volume shock en neem je eerst een versnelde, oppervlakkige ademhaling waar ( > 30 p/minuut), een snelle, weke pols en een uiterst bleek gelaat met parelend, eenmalig zweet, waarbij het slachtoffer rilt van de kou en aangeeft dorst te hebben. Jonge mensen zullen in eerste instantie sterk compenseren, de bloeddruk en hartslag blijven in dat geval meestal nog vrij sterk voelbaar aanwezig, maar op het moment dat de bloeddruk wegvalt door (voortgaand inwendig en/of uitwendig) bloedverlies gaat het slachtoffer decompenseren, dan snelt de overlevingskans achteruit en sterft een mens door verbloeding en het wegvallen van de bloeddruk. 

Ambulance-hulpverlening 
In eerste instantie was er gemeld dat er een trauma-heli vanuit Stockholm onderweg was, maar die werd afgezegd. Een ambulance uit de buurt was aanrijdend. Het duurde ruim vijfentwintig minuten voordat zij arriveerden. Magnus Gabestad gaf een overdracht aan Susan, een allervriendelijkse para-medic. Ik was C-ABCDE stabiel, volledig aanspreekbaar en helder van geest, ik had geen last van kou of warmte. Hoogstens deed de knevel pijn, maar veel keuze had ik niet, want een bloeding was geen optie. Vervolgens werd ik door ruim zes m/v op een brancard getild, door het bos vervoerd naar de klaarstaande ambulance. 

Vlijmscherpe Viking-stijl bijl is op de boom afgeketst in linker voetStop de bloeding door directe wonddrukPlaatsen van een riem als knevelCombat medic Magnus Gabestad legt een CAT aanBloeding staat en ambulance wordt gebeldEen noodverband wordt aangelegdHoog houden van getroffen ledemaatHoog houden van getroffen ledemaatCAT geplaatst onder linker knie door Combat-medic Magnus GabestadM'n bebloede handenTransportgereed en in afwachting van de ambulance paramedicsAankomst van Susan de ambulance paramedicOverdracht door Magnus GabestadSelfieTransport uit het bosTransport naar de gereedstaande ambulanceTransport naar de gereedstaande ambulanceVerplaatsing door het bosTransport naar de gereedstaande ambulanceTransport naar de gereedstaande ambulanceTransport naar de gereedstaande ambulanceVerplaatsen vanaf de brancardTillen naar de brancard
Noodtransport
Eenmaal in de ambulance vroeg Susan, de verpleegkundige, aan me of ik pijn-medicatie wilde. Dat wilde ik nog niet, omdat ik volledig helder wilde blijven, zodat ik een goede inschatting kon maken van mijn status. Dat begreep zij. Ze bracht een infuus in met een zout-oplossing, ze mat m'n saturatie en bloeddruk, die bleken in orde te zijn. Onderwijl reden wij over bochtige wegen naar het ziekenhuis van Norrtälje, ongeveer een half uur rijden noordwaarts. De laatste tien minuten met optische- en geluiddssignalen. Voor mijn gevoel duurde de rit lang, onderwijl bleek de tourniquet steeds meer pijn te veroorzaken. Die knelde de bloedvaten en zenuwbanen hermetisch af. Mijn linkervoet voelde ik niet meer, was ijskoud en zag intens wit. Een interessante waarneming, hoewel ik me onderhand toch wel enige zorgen begon te maken, met name over de impact van de bijl op m'n voet en welke schade ik mezelf toegebracht had.
In de ambulance op weg naar het 30 km noordelijk gelegen ziekenhuis van Norrtälje In de ambulance op weg naar het 30 km noordelijk gelegen ziekenhuis van Norrtälje
Spoedeisend
Op de spoedeisende hulp van het ziekenhuis in Norrtälje werd ik opgewacht door twee chirurgen, die beiden die dag geen dienst hadden maar aanwezig waren om zaken te regelen. Samen met drie operatie-assistenten gingen ze gelijk aan de slag.
Mats, de orthopedisch chirurg vroeg of ik mijn tenen van mijn linker voet kon bewegen, of ik iets voelde. Ik schrok en zei dat ik helemaal niets voelde. Ze namen bloedstelpende maatregelen en draaiden de tourrniquet iets losser, binnen een seconde of tien voelde ik mijn tenen en voet weer, dat voelde als een grote geruststelling. Een van de verpleegkundigen vroeg of ik morfine wilde, nou een beetje zei ik. Standaard wordt er 5 mg gegeven, ik kreeg 2 mg maar dat werd fasegewijs opgevoerd tot 8 mg, ik voelde me jolig en uitgelaten. Ondertussen werd de tourniquet weer aangedraaid en lokale anesthesie toegepast rond de wond aan mijn voet, toch voelde ik hoe de chirurgen rond en op mijn bot bezig waren. Dat was niet prettig. Tegelijkertijd kreeg ik een infuus met een hoge dosis breed spectrum anti-biotica, een tetanus injectie en werd de wond uitgebreid gespoeld. De beide chirurgen waren ruim een half uur bezig om te spoelen en de bron van de bloeding te vinden en te stelpen. Een ligament was beschadigd en werd gehecht. Bovendien had ik mijn bot gespleten, maar niet gebroken. Mats, de orthopeed, zei met gevoel voor humor tegen me: 'I couldn't have done it better myself'. Dat bleek geruststellend. De scherpte van de bijl en de hoek waaronder ik de bijl in mijn voet had geslagen, had me gevrijwaard voor structurele schade aan mijn voet. Een Godswonder, ik heb een rij fylgjur, beschermengelen, op mijn schouder gehad. Ongelooflijk.
Aankomst ziekenhuis van Norrtälje Spoedeisende hulp door twee chirurgen en drie verpleegkundigen, ziekenhuis van Norrtälje Spoedeisende hulp door twee chirurgen en drie verpleegkundigen, ziekenhuis van Norrtälje
Opname
Door de gebeurtenissen stond ik stijf van de adrenaline en had ik van de medici grote hoeveelheden medicatie toegediend gekregen en voelde ik me nog steeds tamelijk kalm. Door een wir war van verlaten gangen werd ik overgebracht naar de afdeling Orthopedie en kreeg ik een kamer voor mezelf toegewezen, wat een luxe was dat. Een eigen toilet en douche, een deur naar een balkon dat open kon met uitzicht op een parkje. Even later werd ik alweer opgehaald en liggend op een bed naar de Röntgen afdeling gereden, waar foto's werden gemaakt van mijn voet. Daarna werd ik teruggebracht en kreeg ik een warme maaltijd. Daar had ik trek in.

Misselijk
Strompelend op krukken kleede ik me eerst uit, ging de badkamer in en wist door behendig manouvreren, zittend op een stoel onder de douche te komen en mijn linker voet droog te houden. Veel pijn had ik niet, want de morfine werkte nog fijn door. Het afdrogen was een hele uitdaging maar lukte natuurlijk wel. Ik trok een schone pyjama en hemd aan en ging aan tafel zitten om te eten, ik liet het me smaken. De deur naar de gang was dicht en de deur naar het balkon geopend, zodat ik vrijelijk frisse lucht kon inademen. Nadat ik gegeten had, werd ik ineens misselijk, zo naar dat ik voelde dat ik flauw zou vallen. Eventjes overwoog ik om op bed te gaan liggen, ik besloot daarentegen te blijven zitten, voorovergebogen op tafel probeerde ik door mijn ademhaling te reguleren de misselijkheid de baas te worden, maar ik verloor het bewustzijn. Ik voelde nog wel dat ik me oprichte en dat mijn hoofd achterover sloeg, vervolgens begon ik onbedaarlijk te braken. Ik opende mijn ogen, mijn misselijkheid was plotsklaps weg, maar ik was totaal verdoofd en had geen kracht om ook maar om hulp te roepen, ik zat volledig wezenloos voor me uit te staren, verheugd dat de misselijkheid verdwenen was. Plots realiseerde ik me dat ik mezelf onder gekotst had, bovendien had ik mijn urine laten lopen, er lag werkelijk een halve liter onder mijn stoel. Mijn systeem had het van me over genomen, ik had geen controle meer. Gelukkig was ik niet op bed gaan liggen, want aspiratie in rugligging kan leiden tot verstikking en/of een chemische longontsteking. 
Na een half uur kwam een verpleegkundige langs, die vroeg hoe het me ging. 
Ik nam nog een keer een douche en voelde me onwerkelijk licht.
Onderwijl kreeg ik allerlei aardige berichten van m'n makkers vanuit het Bushcraft-festival in Gottröra. Ik baalde er van dat ik ook het feest moest missen, tegelijk berustte ik me in mijn situatie, ik maakte er het beste van.

Nacht
Nog niet eerder had ik als gewonde een nacht in een ziekenhuis doorgebracht, de zorg was uitstekend, om het uur kwam er iemand langs, werd m'n infuus met anti-biotica en pijn-medicatie bijgevuld, werd m'n bloeddruk, temperatuur en stauratie gemeten. Dat bleek allemaal goed te gaan en ik sliep lekker, hoewel ik m'n linker voet wel in dezelfde stand moest houden.
Röntgenkamer ziekenhuis van Norrtälje Opgenomen in het ziekenhuis van Norrtälje Opgenomen in het ziekenhuis van Norrtälje Groeten vanuit het Bushcraft-festival, Gottröra AvondmaalUitstekende zorg in het ziekenhuis van Norrtälje Opgenomen in het ziekenhuis van Norrtälje Opgenomen in het ziekenhuis van Norrtälje 24-uur IV anti-bioticaKlaar om te vertrekken uit het ziekenhuis van Norrtälje, dag 2 Met Tobias terug naar het Bushcraft-festival Gottröra, Zweden
Ontslag
Rond 1300 na 24 uur opname kwam Mats, de orthopedisch chirurg me vertellen dat alles goed ging en dat ik vrij was om te vertrekken. Ik kreeg een anti-bioticakuur voor tien dagen mee, pijn-medicatie hoefde ik niet.
's Middags werd ik opgehaald door Tobias en reden we terug naar het Bushcraft-festival (dag 3) zodat ik op de valreep de voordracht van Paul Kirtley uit de UK kon bijwonen, tevens kon ik afscheid nemen van m'n makkers. Volgend jaar volgt de herkansing.

Gränsfors Bruk
Recentelijk had ik een mooie bijl besteld bij Gränsfors Bruk. Gelukkig was ik nog op tijd om Thomas, de eigenaar, te spreken. Zodoende was ik in de gelegenheid om hem allerlei vragen te stellen over de verschillende typen bijlen die zij op de markt brengen. Met name heb ik interesse in de Outdoor-bijl die zij samen met Lars Fällt ontwikkeld hebben. Lars vertelde me dat met name het kleine formaat en de stalen band onder de bijl een significante verbetering zijn voor het gebruik in de wildernis.
Gränsfors Bruk bijlenGränsfors Bruk bijl ontworpen door Survival-instructeur Lars Fällt
Discussie
Onder aanvoering van Jonas Marjamaa van de Swedish Survival Guild was binnen de Zweedse survival gemeenschap een interessante discussie gestart over het voorhanden zijn van tourniquets bij hoog-risico activiteiten. Sowieso wordt het belang van de tourniqet ingezien, zowel in civiele als tactische omstandigheden. Mooi om te zien dat dit incident heeft geleid tot een groter veiligheidsbewustzijn onder haar leden. 
Discussie op FB in de Zweedse survival community over de noodzaak van de aanwezigheid van tourniquets
Vertrek
Zondagavond was ik terug in Stockholm en ontdekte ik mijn CAT® in mijn broekzak, die had ik in de hektiek van het moment volledig over het hoofd gezien. Blijkbaar had ik me goed voorbereid op een incident met een bijl. Na een tamelijk onrustige nacht, de opkomende pijn was misselijkmakend, bleek ik in staat om door aanhoudende ademhalingsoefeningen de pijn grotendeels uit te schakelen en uiteindelijk toch in slaap te vallen. Op maandagochtend in alle vroegte werd ik door Magnus afgezet bij een bushalte en nam ik het OV van Stockholm naar het ziekenhuis van Norrtälje waar de wond nog een keer bekeken werd en een nieuwe plastic cast om mijn linker voet werd geplaatst, zodat ik mobiel zou zijn en de volgende dag mijn reis naar Krakau kon gaan ondernemen. Mats vroeg of ik misschien nu wel pijn-medicatie wilde, daar hoefde ik niet lang over na te denken, ik kreeg voldoende mee. Bij terugkeer in Rotterdam, zou ik een afspraak maken met m'n huisarts om de hechtingen te laten verwijderen. Ik was klaar voor vertrek.  
Steun en toeverlaat en overlevings-instructeur Magnus de BescheMA 15 AUG 2016: 0900 Wond-inspectie, ziekenhuis van Norrtälje MA 15 AUG 2016: 0900 Wond-inspectie, ziekenhuis van Norrtälje Brief behandelende orthopedische chirurgGeen structurele schade aan m'n linker voet, ill. Christo Motz, papier, inkt en potlood
Klaar voor vertrek van Stockholm naar Krakau DI 16 AUG 2016Klaar voor vertrek van Stockholm naar Krakau DI 16 AUG 2016Linker sandaal met geronnen bloed en CAT


Terug naar het blogarchief